Enflasyon talep ve para arzıyla hakikat orantılı halde artar mı?

Getty Images

Evvelki yazımda enflasyonda yanlışsız bilinen kimi yanlışlardan bahsetmiştim. Merkez Bankası bugünkü toplantısında bir defa daha faiz artışını pas geçerken, bana yanlış gelen hususlardaki kararlılığını sürdürüyor.

Son karar metninde, “Kurul, sürdürülebilir fiyat istikrarı ve finansal istikrarın tesisi için atılan ve güçlendirilerek sürdürülmekte olan adımlar ile birlikte, global barış ortamının yine tesis edilmesi ve enflasyonda baz tesirlerinin de ortadan kalkmasıyla dezenflasyonist sürecin başlayacağını öngörmektedir” sözünün yer alması, “Enflasyon kendi kendine düşer” inancının devam ettiğini gösteriyor.

Yanlışlı bulduğum bu anlayış, er ya da geç enflasyonu düşürmek için harekete geçildiğinde ödenecek maliyeti artırmaktadır.

Merkez Bankası’nın küsurunda ısrar etmesine ek olarak dünyanın geri kalanında artan enflasyona karşı uygulanan sıkı para siyasetini da göz arkası edip metine koymaktan imtina etmesi ise bir öbür gariplik.

Biz tekrar de hakikat bilinen yanlışlar listemize devam edelim.

1) ENFLASYON ARTINCA TALEP DÜŞER, TALEP FİKİR DE ENFLASYON DÜŞER

Bu mantık zinciri, sebep ve sonuç münasebetlerinin birbirine karışmasından kaynaklanan bir yanlış algıyı ve bunun sonucunda oluşan aldatıcı rehaveti yansıtıyor. Kesimlerine ayırarak anlatalım:

a) Enflasyon artınca talep düşer

b) Talep fikir enflasyon düşer

Üstteki sözlerin ikisi de kendi başına doğrudur. Fakat buradan yola çıkarak (a) olursa (b) olur sonucu çıkmaz. Yani (a)’da enflasyon artışı ile başlayan zincir, (b)’de enflasyon düşüşü ile sonuçlanmaz. Zira (b)’de kastedilen talep düşüşü “enflasyondan bağımsız sebeplerle” tetiklenir. Dolayısı ile bu iki parçayı birleştirip bir sarmal oluşturmak ve enflasyonun kendi kendisine düşmesini beklemek mümkün değildir.

Üstteki mantığı daha çok emlak piyasası üzerinden duyuyoruz. Mevduat faizinin gerçek getirisinin negatif oluşu, kurdaki artışın hudutlu kalmasının KKM getirisini sınırlaması hane halkını alternatif yatırım araçlarına yönlendirdi. Tatmin edici finansal enstrümanların kıtlığı konut talebini patlattı. Konut fiyatlarında bir senede yüzde 100’leri aşan artışlar yaşandı.

Fakat konut piyasasında görülen süratli fiyat artışlarının bir balona işaret edebileceği ve talebin düşeceği, bunun da fiyatları geri çekebileceği konuşuluyor. Yani (b) ile kastedilen durum kelam konusu. Lakin dikkat edersek burada talebi geri çekecek faktör “enflasyon” değil emlak piyasası özelinde oluşan fiyatların gerçek piyasa kıymetini yansıtmadığı kaygısıdır. Şayet bu çeşit bir telaş oluşmazsa yalnızca mesken fiyatlarında enflasyon olduğu için mesken talebi kendi kendine aşağı inmeyecek yani enflasyon “kendi kendine” düşmeyecektir.

Özetleyecek olursak enflasyon artınca azalan talep, geriye dönüp enflasyonu düşürmeyecektir.

Getty Images

2) BANKAMATİKTEN YENİ PARA ÇEKMEK PARA BASILDIĞINI GÖSTERİR, ENFLASYONU TETİKLER

Son periyotta sıklıkla bankamatikten çekilen paraların matbaadan yeni çıkmış para olduğu, dolayısı ile Merkez Bankası’nın para basıp enflasyonu körüklediği konuşuluyor. Bu günahsız görünen söz aslında halk ortasında çok yaygın olan bir yanlış anlamayı yansıtıyor.

Para basmak nedir? “Merkez Bankası para basıyor, enflasyon artıyor” dediğimizde neyi kastediyoruz? Merkez Bankası nasıl para basar?

“Para basmak” iki mana içerir. Baş karışıklığının sebebi bu iki mananın birbirine geçmesinden kaynaklanıyor. Para basmanın birinci manası, banknot matbaasına gidip para basılmasıdır. Burada emel piyasadaki eskimiş banknotları yenileri ile değiştirmektir. Bu son derece mekanik sürecin rastgele bir siyaset ya da haber bedeli yoktur.

Para siyaseti bağlamında “para basmak” ile kastedilen ise gevşek para siyaseti sonucunda para arzının artmasıdır. Enflasyonist baskıları artıran para basmak ile kastedilen bu ikinci tariftir.

Banknot matbaasında para basmak para arzını artırmaz. Zira bu biçimde basılan para “helikopterle dağıtır gibi” iktisada sokulamaz. Bankamatikten para çekmek de para arzını artırmaz. Neden mi?

Para arzının farklı tarifleri vardır. M1 tarifli para arzı kabaca dolanımdaki nakit para ve vadesiz mevduattan oluşur. M2 ise M1’e ek olarak vadeli mevduatları da kapsar. Bankamatiğe gidip para çekildiğinde mevduat hesabınızdaki para azalırken nakit tuttuğunuz para artar. Yani para arzının kompozisyonu değişir, ancak ölçüsü sabit kalır.

  • Bankamatikten para çekmek para arzını artırmıyorsa, para arzını artıran nedir?

Para arzını artırmak, genişleyici para siyaseti ile olur. Merkez Bankası’nın bankalardan tahvil ve bono satın alma karşılığında onların Merkez Bankası’nda tuttukları rezervlerini artırması ile gerçekleşir.

Bu halde elektronik ortamda “para basmak” matbaada para basıp bankalara ödeme gerektirmez. Bilgisayarın tuşuna basıp bankanın hesabını güncellemek kafidir.

Teorik olarak Merkez Bankası’nın satın aldığı tahvil ve bonoya ödemeyi nakit olarak yapması ve dolayısı ile matbaada para basarak para arzını artırması da mümkündür. Fakat pratik bu formda işlemeyip para arzındaki artış elektronik ortamda gerçekleşir.

  • Son periyotta para arzı artmıyor mu?

Elbette para arzı önemli formda artıyor. Lakin bunun sebebi düşük faizle piyasaya sürülen likiditenin kredi genişlemesine ve oradan da çarpan tesiri ile daha geniş mali büyüklüklere yayılmasından kaynaklanıyor.

  • Bankamatikten çekilen paranın artması enflasyonu artırır mı?

Yüksek enflasyonist bir ortamda insanların nakit gereksinimi arttığı için banknot matbaası da daha çok çalışıyor ve dolanıma “çil çil” para giriyor olabilir. Fakat tekrar edelim ki bizim bankamatikten para çekmemiz mevduatımızda eşit bir azalma getireceği için bu durum toplam para arzını artırmayıp yalnızca iç dağılımını değiştirecektir.

Özetleyecek olursak bankamatikten çekilen paranın matbaadan yeni çıkmış olması, para arzının arttığı ve enflasyonu artıracağı manasına gelmez.

Related Posts

Arzum, ABD’de şirket kuruyor

Arzum Elektrikli Ev Aletleri, ABD’de yüzde 100 bağlı ortaklığı olacak şekilde kurulması planlanan şirket için fizibilite çalışmalarına başladı …

Toplumsal konut müracaatında sınırlamalar kalkıyor

Toplu Konut Yönetimi Başkanlığınca (TOKİ) inşa edilecek “İlk Meskenim, Birinci İş Yerim” toplumsal konut projesine müracaatlar, 14 Eylül’de gece …

THY’den çalışanlarına ikramiye müjdesi!

Havacılık bölümünü derinden etkileyen salgının tesirlerinin kısmen devam etmesine karşın bu yılın birinci altı ayında elde ettiği 11 milyar 375 …

Dev konut projesinde tarihi gün! Gözler saat 14.00’te: İşte başvuru şartları

Kiralardaki ve ev fiyatlarındaki artışın ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği …

‘Enflasyon neden, faiz sonuç’ dedi: Kanada Merkez Bankası faiz oranını 14 yılın zirvesine çıkardı

Kanada Merkez Bankası, gecelik faiz oranında beklentiler dahilinde 75 baz puanlık artışa gitti. Bankadan yapılan açıklamada, parasal …

Ekmek satın alınacak

22000 Kilogram( 95700 adet) Ekmek mal alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecek olup …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.